Akcize na gorivo u BiH ponovo su u fokusu javnosti zbog rasta cijena nafte na svjetskom tržištu, a sve češće se postavlja pitanje da li bi njihovo smanjenje donijelo olakšanje građanima.
Za razliku od PDV-a, koji se obračunava u procentu, akcize na gorivo u BiH su fiksne i određene po litru goriva. Trenutno iznose oko 0,30 KM po litru za dizel, oko 0,35 KM za benzin, dok za određene vrste benzina dostižu i 0,40 KM po litru. Ovi iznosi ostaju isti bez obzira na to da li cijena goriva raste ili pada.
Uz akcize, građani plaćaju i putarinu koja iznosi oko 0,40 KM po litru, a na sve to se dodatno obračunava PDV od 17 posto. Upravo zbog toga ukupni fiskalni teret na gorivo prelazi 0,80 KM po litru, što čini značajan dio krajnje cijene na pumpama.
U praksi, to znači da bi eventualno smanjenje akciza imalo direktan i brz efekat na cijenu goriva. Ako bi se akcize, na primjer, smanjile za 0,20 KM po litru, cijena goriva bi odmah bila niža za taj iznos, a dodatno bi se smanjio i PDV jer bi osnovica bila manja.
S druge strane, smanjenje PDV-a imalo bi drugačiji efekat. Kako se PDV obračunava u procentu, njegovo smanjenje bi donosilo veće olakšanje kada su cijene visoke, ali bi istovremeno značilo i značajno manji prihod za budžet države.
Akcize na gorivo u BiH predstavljaju stabilan i predvidiv prihod za državu, jer se naplaćuju u fiksnom iznosu po litru. Zbog toga njihovo smanjenje direktno smanjuje budžetske prihode, ali se smatra ciljanim potezom koji odmah utiče na cijene na pumpama.
Kod PDV-a situacija je drugačija. Kako cijene goriva rastu, tako automatski raste i prihod od PDV-a. Upravo zato u kriznim situacijama država kroz PDV već “dijeli” teret s građanima, ali istovremeno i više prihoduje.
Ekonomski gledano, smanjenje akciza je preciznija mjera jer direktno utiče na cijenu goriva i može se lakše kontrolisati i vremenski ograničiti. Smanjenje PDV-a je šira mjera koja utiče na sve proizvode i usluge, pa nosi veći fiskalni rizik.
Upravo zbog toga većina evropskih zemalja u sličnim krizama prvo poseže za smanjenjem akciza ili subvencijama na gorivo, dok se PDV rjeđe mijenja.
Akcize na gorivo u BiH tako ostaju ključna poluga za eventualno ublažavanje rasta cijena, ali svaka odluka o njihovom smanjenju istovremeno znači i direktan udar na prihode države, zbog čega se o ovoj mjeri odlučuje oprezno i uz politički konsenzus kojeg za sada nema.
