Od danas, 1. januara 2026. godine, počinje puna primjena Mehanizma za prilagođavanje ugljika na granicama (CBAM) koji je uvela Evropska unija, a koji se direktno odnosi i na kompanije iz Bosne i Hercegovine koje izvoze robu na tržište EU.
CBAM se primjenjuje na proizvode koji se uvoze u Evropsku uniju iz trećih zemalja, uključujući BiH, a obuhvata sektore s visokim emisijama ugljika, poput proizvodnje cementa, željeza i čelika, aluminija, đubriva, električne energije i vodonika. Cilj mehanizma je izjednačavanje troškova emisija CO₂ između proizvođača unutar EU i onih izvan Unije.
Nakon prelaznog perioda koji je trajao od 2023. do kraja 2025. godine i koji je podrazumijevao samo obavezu izvještavanja o emisijama, od danas se CBAM primjenjuje u punom kapacitetu. To znači da uvoznici u EU moraju kupovati CBAM certifikate, čija cijena odgovara cijeni emisijskih jedinica u sistemu trgovine emisijama EU (ETS).
Za kompanije iz Bosne i Hercegovine to praktično znači da će njihovi proizvodi na tržištu EU biti skuplji ukoliko ne dokažu smanjenje emisija u proizvodnom procesu ili ako BiH ne uspostavi vlastiti sistem naplate ugljika koji bi bio priznat od strane Evropske unije.
Stručnjaci upozoravaju da CBAM predstavlja ozbiljan izazov za bh. industriju, posebno energetski intenzivne sektore, ali i snažan pritisak na vlasti da ubrzaju reforme u oblasti energetske tranzicije, dekarbonizacije i usklađivanja s evropskim klimatskim politikama.
Iako se CBAM formalno ne primjenjuje unutar Bosne i Hercegovine, njegove posljedice će se osjetiti kroz izvoz, konkurentnost domaćih firmi i potencijalni gubitak dijela tržišta EU, ukoliko se ne prilagode novim pravilima koja su od danas stupila na snagu.
