McGetchin krater novo je veliko otkriće na površini Mjeseca, a naučnici NASA-e procjenjuju da je nastao nakon udara asteroida ili komete veličine zgrade od tri do šest spratova, u događaju koji se na Mjesecu dešava otprilike jednom u stotinu godina.
Krater je otkriven zahvaljujući snimcima NASA-inog Lunar Reconnaissance Orbitera, letjelice koja već godinama detaljno prati promjene na površini Zemljinog prirodnog satelita.
Iako je otkriće predstavljeno u septembru 2026. godine, sam udar dogodio se znatno ranije. Poređenjem snimaka naučnici su utvrdili da je nebesko tijelo pogodilo istočni rub Mjeseca između 11. aprila i 22. maja 2024. godine.
McGetchin krater širok je više od 220 metara
McGetchin krater širok je oko 222 metra, što odgovara približnoj dužini dva fudbalska terena, dok mu dubina iznosi oko 43 metra.
NASA navodi da udari takve snage na Mjesec vjerovatno nastaju jednom u stoljeću ili čak rjeđe. Naučnici smatraju da ga je stvorio asteroid ili kometa čija je veličina mogla odgovarati zgradi visokoj između tri i šest spratova.
Otkriće je zapravo bilo slučajno. Naučnik Robert Wagner 24. oktobra 2025. provjeravao je kvalitet podataka i analizirao veliku kartu Mjeseca kada je primijetio neuobičajeno svijetlo područje okruženo tamnim prstenom.
Poređenjem starijih i novih snimaka postalo je jasno da se na tom mjestu ranije nije nalazio isti krater.
Prema NASA-i, riječ je o najvećem novonastalom udarnom krateru koji je do sada pronađen kroz ovakva posmatranja u Sunčevom sistemu.
Udar promijenio i temperaturu okolnog tla
Ono što je posebno zainteresovalo naučnike nije samo veličina kratera. Instrument Diviner na Lunar Reconnaissance Orbiteru otkrio je da je područje širine oko 6,4 kilometra oko mjesta udara tokom lunarne noći hladnije od okolnog terena za približno devet stepeni Celzijusa.
Objašnjenje se krije u lunarnom tlu, odnosno regolitu. Silina udara rastresla je materijal oko kratera i učinila ga manje gustim, zbog čega slabije zadržava toplotu.
Takva promjena važna je i za buduće misije na Mjesec jer pokazuje da veliki udari mogu mijenjati karakteristike tla daleko izvan samog kratera. To bi moglo utjecati i na način na koji će se buduća lunarna vozila kretati po površini.
Po kome je McGetchin dobio ime?
Krater je službeno nazvan McGetchin u čast američkog geologa i planetarnog naučnika Thomasa R. McGetchina, koji se bavio istraživanjem Mjeseca.
Međunarodna astronomska unija odobrila je naziv u maju 2026. godine. Podaci američkog Geološkog zavoda potvrđuju da se McGetchin krater nalazi na približno 1,35 stepeni sjeverne geografske širine i 67,18 stepeni istočne dužine.
Novo otkriće pokazalo je i koliko se površina Mjeseca, koja na prvi pogled djeluje gotovo nepromjenjivo, i danas mijenja pod utjecajem udara objekata iz svemira.
