Mađarska pomoć poljoprivrednicima u Republici Srpskoj obustavljena je nakon što je nova vlast u Budimpešti zaustavila finansiranje programa subvencionisane nabavke poljoprivredne mehanizacije.
Riječ je o projektu koji je pokrenut u okviru paketa podrške vrijednog 100 miliona eura, dogovorenog 2022. godine između tadašnjeg mađarskog premijera Viktora Orbana i lidera SNSD-a Milorada Dodika.
Fondacija za održivi razvoj „Progressus“, koja je bila zadužena za provođenje programa, saopćila je 16. oktobra da se obustavlja realizacija javnog poziva za 2026. godinu. Kao razlog navedena je odluka nove mađarske vlade o prekidu finansiranja, prenosi Radio Slobodna Evropa.
Na javni poziv, raspisan 13. marta, prijavilo se 1.025 poljoprivrednika iz Republike Srpske i Brčko distrikta BiH. Zbog velikog interesovanja prijave su zatvorene nakon samo pet dana, a zainteresovani proizvođači mogli su računati na subvencije u iznosima od 2.500 do 25.000 eura.
Za poljoprivrednu mehanizaciju ranije izdvojeno više od 28 miliona eura
Prema podacima Fondacije Progressus, tokom prethodna dva ciklusa, realizovana 2022. i 2023. godine, odobreno je ukupno 1.959 projekata.
Iz mađarskog budžeta za njihovu realizaciju isplaćeno je više od 28 miliona eura, dok su poljoprivrednici iz vlastitih sredstava osigurali dodatnih 12,9 miliona eura.
Program je imao specifične uslove. Korisnici nisu dobijali novac direktno, nego su subvencije mogli koristiti isključivo za kupovinu poljoprivrednih mašina, opreme i alata proizvedenih u Mađarskoj.
Uz to, morali su osigurati najmanje 30 posto vlastitog učešća u investiciji i platiti porez na dodatu vrijednost od 17 posto.
Admir Čavalić: Nije riječ o klasičnom modelu subvencija
Profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Tuzli Admir Čavalić smatra da se ovakav način finansiranja ne može jednostavno posmatrati kao bespovratna razvojna pomoć.
Kako je pojasnio za Radio Slobodna Evropa, program je istovremeno omogućavao plasman proizvoda mađarskih proizvođača na tržište Bosne i Hercegovine.
„Koristi mogu imati i kupac i prodavac, ali to nije klasičan model grantova ili subvencija“, izjavio je Čavalić.
Obustava programa izazvala je nezadovoljstvo među poljoprivrednicima koji su planirali ulaganja u novu opremu.
Slaviša Simojlović iz Bijeljine, koji je namjeravao investirati približno 8.000 eura vlastitih sredstava, očekuje povrat uloženog novca. Predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača Republike Srpske Stojan Marinković ocijenio je da je program predstavljao značajan oblik podrške domaćoj poljoprivredi.
Neizvjesna sudbina ostatka najavljenih 100 miliona eura
Iako je mađarska pomoć poljoprivrednicima u RS bila predstavljena kao značajan razvojni projekat, zasad nije poznato šta će biti s preostalim sredstvima iz prvobitno najavljenog paketa vrijednog 100 miliona eura.
Radio Slobodna Evropa navodi da nije dobio odgovore nadležnih institucija u Mađarskoj, Fondacije Progressus i njenih partnera iz Budimpešte, kao ni Vlade Republike Srpske i resornog ministarstva.
Bez odgovora su ostala pitanja o razlozima prekida finansiranja, eventualnom nastavku programa i mogućnosti korištenja preostalih sredstava.
Saradnja Budimpešte i rukovodstva Republike Srpske prethodnih godina nije bila ograničena samo na poljoprivredu. Mađarska je pružala političku podršku vlastima RS, a 2022. godine Republika Srpska dobila je i kredit od približno 126 miliona eura posredstvom mađarske državne Izvozno-uvozne banke.
