Svojim postupcima i prijetnjama usmjerenim ka Danskoj i Grenlandu, Donald Trump odveo je Ameriku toliko daleko od Evrope, da po prvi put u posljednjih više stotina godina, Evropa “kuje” planove ali bez SAD-a.
Već mjesec dana nakon što je preuzeo dužnost, tadašnji američki predsjednik Joe Biden poslao je poruku Evropi. Na Minhenskoj sigurnosnoj konferenciji 2021. godine rekao je da se “Amerika vratila” i da se obnovio i transatlantski savez.
Tu rečenicu Biden je kasnije često ponavljao, pokušavajući period turbulencija iz mandata Donalda Trumpa predstaviti kao izuzetak. Međutim, skoro pet godina kasnije, pokazalo se da su ta uvjeravanja bila kratkog daha.
U drugom Trumpovom mandatu, prema ovom prikazu, američka administracija je napustila dosadašnji partnerski pristup Evropi i počela javno prozivati evropske lidere, postavljati ultimatume i iznositi optužbe koje su ranije bile tipične za odnose s protivnicima, a ne saveznicima. Time je, navodi se, ozbiljno uzdrmana stabilnost transatlantskih odnosa i dio država je počeo razmišljati o opcijama koje ne podrazumijevaju oslanjanje na američko vodstvo.
Kao najupečatljiviji simbol tog zaokreta navodi se Trumpova epizoda s Grenlandom, kada je prijetnjama i pritiskom pokušao nametnuti ideju preuzimanja otoka, što je otvorilo sumnje o mogućim potresima unutar NATO-a. Iako je kasnije govorio o “okviru budućeg dogovora” o sigurnosti Arktika, bez konkretnih detalja, ostao je utisak politike koja prvo dramatično podigne uloge, a zatim ostavi nejasnu najavu rješenja.
I kada su se najdirektnije prijetnje stišale, ova epizoda je, prema ocjenama iz teksta, ostavila trajnu sjenu na globalni kredibilitet SAD-a i otvorila pitanje koliko su savezništva stabilna izvan četverogodišnjih izbornih ciklusa.
U takvoj atmosferi dio NATO lidera počinje razmatrati strategije koje ne uključuju SAD, što bi svakom budućem američkom predsjedniku moglo otežati vraćanje povjerenja koje je Biden pokušavao obnoviti.
Paralelno s tim, kanadski premijer Mark Carney krenuo je putem veće nezavisnosti, poručujući u Davosu da se svijet nalazi “usred pukotina, a ne tranzicije”, uz poziv srednjim silama da djeluju zajedno.
U Evropi se istovremeno pojačava potraga za “rezervnim” ekonomskim i političkim osloncima. Kao jedan od poteza navodi se i dugoočekivani sporazum EU s Mercosurom, iako je proces ratifikacije dobio novu prepreku nakon što su evropski zastupnici podržali ideju da se sporazum pošalje na provjeru Evropskom sudu pravde, što bi moglo produžiti proceduru.
Pred Trumpov nastup u Davosu, dio evropskih lidera koristio je znatno oštriju retoriku nego ranije, a kritike su dolazile i iz krugova evropske desnice. U SAD-u, dok republikanci u Kongresu uglavnom podržavaju Trumpa ili šute, pojedini članovi stranke iskazuju nelagodu zbog načina na koji se otvaraju sukobi sa saveznicima, dok demokrate traže odlučniji odgovor i upozoravaju da će obnova povjerenja trajati.
