EES sistem, novi evropski sistem ulaska i izlaska, moći će se privremeno primjenjivati fleksibilnije na graničnim prijelazima koji su pod izuzetno velikim pritiskom, saopćeno je iz Evropske komisije.
To znači da nacionalne granične službe, u slučaju velikih gužvi, mogu privremeno obustaviti prikupljanje biometrijskih podataka, ali ne i redovne granične kontrole.
Ova mogućnost posebno je značajna tokom ljetne turističke sezone, kada su na pojedinim aerodromima, lukama i kopnenim graničnim prijelazima zabilježena duga čekanja. EES obuhvata i državljane zemalja koje nisu članice Evropske unije, među njima i putnike iz Bosne i Hercegovine.
Zbog problema u primjeni sistema, aviokompanije i uprave aerodroma ranije su od Evropske komisije zatražile fleksibilniji pristup tokom ljetnih mjeseci. Upozorili su da novi način registracije putnika stvara zastoje, kašnjenja letova i probleme kod presjedanja.
Glasnogovornik Evropske komisije Markus Lammert pojasnio je da EES ima ugrađene mehanizme fleksibilnosti upravo za situacije kada se na određenim graničnim prijelazima pojavi izuzetno opterećenje. U takvim slučajevima, prema njegovim riječima, moguće je privremeno zaustaviti registraciju biometrijskih podataka.
On je naglasio da se ova mjera odnosi samo na fotografisanje lica i uzimanje otisaka prstiju prilikom prvog ulaska putnika u sistem. Granične provjere, kako je istakao, nastavljaju se i dalje, što znači da privremena obustava biometrije ne predstavlja obustavu EES sistema.
Odluku o aktiviranju ove mjere donose nacionalne granične vlasti, zavisno od stanja na terenu i dužine čekanja. Time se državama članicama ostavlja mogućnost da same procijene kada je potrebno privremeno smanjiti dodatne procedure kako bi se izbjegli veći zastoji.
EES je uveden kao zamjena za ručno pečatiranje pasoša državljana trećih zemalja. Sistem evidentira datum ulaska i izlaska, kao i biometrijske podatke putnika, s ciljem lakšeg praćenja prekoračenja dozvoljenog boravka u šengenskom prostoru.
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen priznala je da se sistem suočava s tehničkim poteškoćama, navodeći da Komisija radi s državama članicama na njihovom otklanjanju. Time je potvrđeno da primjena sistema u praksi ipak donosi više izazova nego što se ranije očekivalo.
Predstavnici evropskih aerodroma i aviokompanija tvrde da se u periodima najvećih gužvi na graničnim kontrolama čeka i do nekoliko sati. Zbog toga su zatražili da se tokom jula i augusta omogući privremena obustava prikupljanja biometrijskih podataka, posebno na najopterećenijim ulaznim tačkama.
Iz Evropske komisije ipak ističu da EES ima važnu sigurnosnu ulogu. Prema podacima koje su iznijeli evropski zvaničnici, kroz sistem je od njegovog uvođenja prošlo gotovo 110 miliona putnika, a identificirano je oko hiljadu osoba koje se smatraju sigurnosnim rizikom za Evropsku uniju.
Lammert je dodao da Komisija sarađuje s državama članicama i avioindustrijom kako bi se poteškoće smanjile. Naveo je i da dio problema na aerodromima nije povezan isključivo s EES sistemom, nego i s nedostatkom osoblja, ograničenim prostorom i infrastrukturnim izazovima.
Podršku najopterećenijim aerodromima može pružiti i Frontex, evropska agencija za graničnu i obalnu stražu, kroz raspoređivanje dodatnog osoblja i pomoć u uvođenju aplikacije za prethodnu registraciju putnika.
Puna primjena Evropskog sistema ulaska i izlaska na vanjskim granicama šengenskog prostora počela je 10. aprila 2026. godine. Sistem je prije toga bio u fazi postepenog uvođenja, koja je počela 12. oktobra 2025. godine.
