Presuda Evropskog suda za ljudska prava protiv BiH ponovo je otvorila pitanje jednakih političkih prava građana i ustavnog sistema koji godinama proizvodi diskriminaciju. Sud u Strasbourgu je utvrdio da je Bosna i Hercegovina prekršila Evropsku konvenciju o ljudskim pravima u slučaju koji se odnosi na politička prava Zlatana Begića iz Tuzle.
Riječ je o odluci koju je donio Evropski sud za ljudska prava, a kojom je potvrđeno da su pojedine zabrane kandidovanja i izbora na najviše političke funkcije u Bosni i Hercegovini diskriminatorne i protivne osnovnim evropskim standardima.
Na šta se presuda odnosi
U presudi je razmatran slučaj Zlatan Begić, koji se žalio Sudu jer mu domaći propisi nisu omogućavali da bude biran na određene funkcije, iako je izabrani zastupnik u Parlamentarnoj skupštini BiH.
Sud je zaključio da zabrana da se kandiduje ili bude izabran za predsjedavajućeg ili zamjenika predsjedavajućeg Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH, kao i za predsjednika ili potpredsjednika Federacije BiH, predstavlja kršenje prava na jednakost i zabranu diskriminacije.
Drugim riječima, Sud je rekao da država ne može nekoga isključiti iz političkog procesa bez jasnog, razumnog i proporcionalnog opravdanja koje važi jednako za sve građane.
Zašto je presuda važna i za običnog građanina
Iako se presuda formalno odnosi na jedan konkretan slučaj, njena suština je mnogo šira. Presuda Evropskog suda za ljudska prava jasno poručuje da politički sistem u Bosni i Hercegovini ne daje svima jednake šanse da učestvuju u vlasti, čak i onda kada su građani već dobili povjerenje birača.
To znači da problem nije u jednoj osobi ili jednoj funkciji, već u pravilima koja godinama proizvode političku neravnopravnost. Sud time potvrđuje ono na što se već dugo upozorava kroz ranije presude poput Sejdić Finci, Zornić i Pilav, da je ustavni i izborni okvir BiH u suprotnosti s evropskim standardima ljudskih prava.
Za građane to u praksi znači da žive u sistemu u kojem nisu svi politički jednaki, bez obzira na to za koga glasaju ili koliko glasova dobiju njihovi predstavnici.
Šta je Sud dosudio
Sud nije dosudio novčanu naknadu za nematerijalnu štetu, ali je naveo da sama činjenica utvrđene povrede predstavlja dovoljnu satisfakciju. Bosni i Hercegovini je naloženo da plati 10.000 eura na ime troškova postupka.
Iako novčani iznos nije suština presude, ona ima težinu jer je još jednom potvrđeno da država krši Konvenciju koju je sama prihvatila.
Šta slijedi nakon presude
Presuda Evropskog suda za ljudska prava obavezuje Bosnu i Hercegovinu da je provede. To podrazumijeva nadzor Komiteta ministara Vijeća Evrope i očekivanje da se izmijene propisi koji su doveli do diskriminacije.
U praksi, to znači da će BiH ponovo biti pod pritiskom da mijenja ustavne i zakonske odredbe koje ograničavaju politička prava građana. Ukoliko se to ne desi, država ostaje u krugu zemalja koje sistemski ignorišu presude najvišeg evropskog suda za ljudska prava, što nosi političke i međunarodne posljedice.
Presuda Evropskog suda za ljudska prava u ovom slučaju još jednom pokazuje da problem u BiH nije u pojedincima, već u sistemu koji proizvodi nejednakost i krize, a čije se posljedice na kraju uvijek prelamaju preko leđa običnih građana.
