Evropska unija suočava se s ozbiljnom političkom i ekonomskom krizom, dok masovni protesti potresaju nekoliko država članica, a evropski lideri ne uspijevaju postići dogovor o ključnim finansijskim pitanjima.
Istovremeno, približavaju se izbori u najvećim evropskim ekonomijama, dok rat u Ukrajini i pritisci Rusije, Sjedinjenih Američkih Država i Kine dodatno otežavaju položaj Brisela.
Prema analizi Politica, objavljenoj 19. oktobra, Evropska unija ulazi u period političke nestabilnosti koji bi mogao ozbiljno usporiti donošenje zajedničkih odluka. Posebno zabrinjava situacija u Francuskoj, Njemačkoj, Italiji i Španiji, državama koje imaju presudan utjecaj na evropsku ekonomiju i političke procese.
Samit evropskih lidera, održan 15. i 16. oktobra u Briselu, pokazao je koliko je teško usaglasiti različite interese članica. Dogovor o dugoročnom budžetu nije postignut, otvorena su pitanja dodatnog finansiranja Ukrajine, a neslaganja su zabilježena i u vezi s energetskom politikom.
Masovni protesti u Francuskoj, Italiji i Belgiji
Nezadovoljstvo visokim troškovima života i stanjem javnih službi posljednjih dana izazvalo je masovne demonstracije širom Evrope.
Najozbiljnija situacija zabilježena je u Francuskoj, gdje je tokom vikenda na ulice izašlo najmanje 550.000 građana. Protesti, koji su prvobitno počeli zbog nedostatka nastavnika i loših uslova u obrazovanju, prerasli su u šire nezadovoljstvo ekonomskim stanjem i politikom vlasti.
U pojedinim gradovima demonstracije su prerasle u nasilne sukobe s policijom, paljenje automobila, pljačke i uništavanje javne imovine. Francuske vlasti saopćile su da je uhapšeno više od 2.400 osoba, dok su oštećeni brojni poslovni i javni objekti.
Nemiri su zahvatili i Italiju, gdje je u Milanu, Bolonji i drugim gradovima došlo do sukoba demonstranata i policije. U Belgiji su protesti održani u Briselu i Liježu, uz hapšenja i intervencije sigurnosnih snaga.
Iako demonstracije nisu dio jedinstvenog evropskog pokreta, povezuju ih zahtjevi za nižim troškovima života, boljim javnim uslugama i protivljenje mjerama štednje.
Politička kriza u Evropskoj uniji dodatno se produbljuje
Politička kriza u Evropskoj uniji mogla bi postati još izraženija zbog izbora i nestabilnosti u četiri najveće ekonomije.
U Španiji su prijevremeni parlamentarni izbori zakazani za 29. novembar. Premijer Pedro Sánchez suočava se s izazovom očuvanja vlasti, dok opozicione stranke nastoje iskoristiti nezadovoljstvo birača.
Francusku naredne godine očekuju predsjednički izbori. Emmanuel Macron završava drugi uzastopni mandat i ne može se ponovo kandidovati, dok politička desnica nastoji iskoristiti nezadovoljstvo građana i aktuelnu krizu.
U Njemačkoj se kancelar Friedrich Merz suočava s pritiskom opozicije i jačanjem Alternative za Njemačku, dok se Italija priprema za izbore planirane za 2027. godinu.
Prema ocjenama evropskih diplomata koje prenosi Politico, ovakve okolnosti mogle bi dodatno otežati postizanje sporazuma o najvažnijim pitanjima za budućnost Unije.
Budžet od gotovo dva biliona eura bez dogovora
Jedan od najvećih izazova predstavlja usvajanje dugoročnog budžeta Evropske unije za period od 2028. do 2034. godine.
Evropska komisija prvobitno je predložila finansijski okvir vrijedan gotovo dva biliona eura, namijenjen poljoprivredi, regionalnom razvoju, odbrani, energetici i jačanju evropske konkurentnosti.
Međutim, pojedine države zahtijevaju smanjenje ukupnih izdvajanja, dok druge insistiraju na očuvanju sredstava za razvoj slabije razvijenih regija i poljoprivredni sektor.
Posljednji kompromisni prijedlog irskog predsjedavanja predviđa budžet od približno 1,62 biliona eura, ali ni on nije dobio potrebnu podršku.
Predsjednik Evropskog vijeća António Costa nastoji osigurati politički dogovor do kraja ove godine. Ukoliko pregovori budu produženi na 2027. godinu, predstojeći izbori mogli bi dodatno zakomplikovati usaglašavanje finansijskih prioriteta
Ukrajina traži dodatnu finansijsku podršku
Uz unutrašnje probleme, Evropska unija mora pronaći način za nastavak finansijske i vojne pomoći Ukrajini.
Procjene koje prenosi Politico ukazuju na mogućnost da se Ukrajina tokom naredne godine suoči s budžetskim manjkom između 30 i 35 milijardi dolara.
Dodatni pritisak predstavljaju ruski napadi na energetsku infrastrukturu, posebno zbog približavanja zime i potrebe za obnovom oštećenih postrojenja.
Evropska unija već je uspostavila paket pomoći od 90 milijardi eura za 2026. i 2027. godinu, ali su potrebne nove procjene finansijskih i odbrambenih potreba Ukrajine.
Jedna od mogućnosti dodatnog finansiranja povezana je sa zamrznutom ruskom imovinom, čiji se značajan dio nalazi u Belgiji. Međutim, pravna i finansijska pitanja otežavaju postizanje saglasnosti o njenom korištenju.
Druga mogućnost podrazumijeva novo zajedničko zaduživanje evropskih država, što bi također zahtijevalo složene političke pregovore.
Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski upozorio je evropske lidere na posljedice eventualnog slabljenja podrške njegovoj zemlji, naglašavajući da nastavak ruskih napada ugrožava sigurnost stanovništva i energetsku stabilnost Ukrajine.
