Saopštenje Uprave za indirektno oporezivanje BiH o prihodima od indirektnih poreza u januaru 2026. godine, iako formalno bilježi blagi rast, otvara znatno ozbiljnija pitanja o stvarnom stanju potrošnje i ekonomskoj snazi u Bosni i Hercegovini. Ukupni prihodi od indirektnih poreza iznosili su 885 miliona KM, što je svega pet miliona više nego u istom mjesecu prošle godine, odnosno rast od 0,57 posto.
U okolnostima u kojima su cijene gotovo svih proizvoda i usluga osjetno više nego godinu ranije, ovako mali nominalni rast prihoda od PDV-a teško se može tumačiti kao pozitivan signal. Posebno ako se ima u vidu da u BiH ne postoji roba oslobođena PDV-a i da se porez obračunava po jedinstvenoj stopi na sav promet. Upravo zbog toga, PDV predstavlja najdirektniji pokazatelj kretanja potrošnje u ekonomiji.
Ako cijene rastu, a prihodi od PDV-a ostaju gotovo isti, to znači da građani i privreda kupuju manje. Ne samo da se odustaje od dodatne i luksuzne potrošnje, nego se očigledno smanjuju i količine osnovnih proizvoda i usluga. Rast cijena u ovom slučaju ne generiše veće prihode za budžet, već neutralizira pad obima potrošnje.
Dodatnu dimenziju ovom podatku daje i činjenica da je UIO u januaru privredi vratila 187 miliona KM po osnovu povrata PDV-a. Visok iznos povrata, u kombinaciji sa slabim rastom bruto prihoda, ukazuje na usporenu unutrašnju potrošnju i izostanak snažnijeg prometa na domaćem tržištu. Neto iznos od 698 miliona KM koji je raspoređen državi, entitetima i Brčko distriktu ne odražava ekonomski zamah, već održavanje sistema u uslovima pritiska.
Podaci o raspodjeli prihoda dodatno potvrđuju ovaj kontekst. Iako su entiteti i Brčko distrikt dobili više sredstava nego u januaru prošle godine, rast doznačenih iznosa prije svega je posljedica manjeg izdvajanja za otplatu spoljnog duga, a ne snažnijeg priliva novih sredstava. Time fiskalna slika izgleda stabilnije nego što to realna ekonomija jeste.
U takvom ambijentu, PDV prestaje biti porez koji puni budžet kroz rast potrošnje i postaje indikator pada kupovne moći. Građani sve veći dio prihoda troše na skuplje osnovne potrebe, ali ukupan broj transakcija i obim prometa opada. Istovremeno, rast cijena povećava pritisak na sivu ekonomiju, posebno u sektoru usluga i manjim trgovinama, što dodatno utiče na slabiji rast naplate poreza.
Zbog toga se podatak o rastu prihoda od 0,57 posto ne može posmatrati izdvojeno. On prije svega govori o ekonomiji koja se ne širi, već se prilagođava inflaciji kroz smanjenu potrošnju, što PDV kao porez na promet vrlo precizno registruje.
