Pruga Brčko–Banovići danas obilježava 80 godina od puštanja u saobraćaj, a veliki jubilej proslavljen je svečanom vožnjom koja je ponovo povezala Banoviće, Živinice, Tuzlu, Srebrenik i Brčko. Osam decenija nakon što su je izgradile desetine hiljada omladinaca, ova željeznička trasa okupila je brojne građane i podsjetila na vrijeme kada su vozovi bili jedan od najvažnijih načina povezivanja ljudi i razvoja privrede.
„Nije ovo prva pruga na svijetu sigurno, ali je prva koju su izgradila djeca i poklonila je Titu“, riječi su koje se pripisuju književniku Miroslavu Krleži, a koje se često spominju u pričama o Omladinskoj pruzi Brčko–Banovići.
Na današnji dan, 7. novembra 1946. godine, svečano je obilježen završetak izgradnje pruge koja je povezala banovićki rudarski bazen s Lukom Brčko i otvorila nove mogućnosti za transport uglja, razvoj industrije i povezivanje naselja sjeveroistočne Bosne.
Pruga Brčko–Banovići izgrađena za samo šest mjeseci
Radovi na izgradnji počeli su 1. maja 1946. godine, neposredno nakon završetka Drugog svjetskog rata. Pruga duga oko 92 kilometra izgrađena je za samo šest mjeseci i šest dana, čak 22 dana prije planiranog roka.
U ovom poduhvatu učestvovalo je više od 62.000 omladinaca iz tadašnje Jugoslavije, kojima su se pridružili dobrovoljci iz inostranstva. Većina poslova obavljana je ručno, uz pomoć lopata, krampi i kolica, u izuzetno zahtjevnim uslovima.
Tokom gradnje iskopano je približno 1.361.680 kubnih metara zemlje i 134.460 kubnih metara kamena. Izgrađena su 22 mosta ukupne dužine oko 455 metara, kao i tuneli koji su omogućili prolazak željeznice kroz brdoviti teren.
Za Banoviće je izgradnja pruge imala presudan značaj. Povezivanje rudnika s ostatkom zemlje omogućilo je povećanje transporta uglja i stvorilo temelje za razvoj rudarskog i industrijskog centra kakav je ovaj grad postao u narednim decenijama.
Na gradilištu se nije samo radilo, omladinci su učili čitati i pisati
Omladinska radna akcija imala je i obrazovnu i društvenu dimenziju. Mladi iz različitih krajeva tadašnje države živjeli su u radnim brigadama, a nakon svakodnevnih građevinskih poslova organizovani su kursevi, kulturne priredbe i druge aktivnosti.
Prema historijskim zapisima, među učesnicima druge smjene bilo je 1.533 nepismenih omladinaca, zbog čega je organizovano 11 kurseva opismenjavanja. Održavane su i obuke za rukovodioce čitalačkih grupa i omladinskih domova.
U istoj smjeni objavljena je 741 zidna novina s više od 5.000 članaka, organizovane su 243 priredbe i 689 zabavnih večeri, dok su umjetničke grupe nastupale pred graditeljima pruge.
Ovi podaci svjedoče o tome da gradilište nije bilo samo mjesto fizičkog rada, nego i prostor obrazovanja, druženja i kulturnog života mladih koji su učestvovali u obnovi zemlje.
Tito obišao graditelje samo nekoliko sedmica prije završetka radova
Poseban događaj tokom izgradnje bila je posjeta Josipa Broza Tita, koji je 26. septembra 1946. godine stigao u Brčko i obišao omladinske brigade.
Dresinom je putovao prema Bukovcu, Bijeloj i Rapatnici kod Srebrenika, prolazeći dijelovima tada još nedovršene trase. U Rapatnici je održan veliki skup na kojem je govorio o značaju pruge za privredni razvoj i obnovu zemlje.
Prema historijskim zapisima, Tito je tada poručio da je pruga važna ne samo u ekonomskom smislu nego i zato što se na njenoj izgradnji „kuju novi ljudi“.
Narednog dana nastavio je obilazak gradilišta prema Banovićima, posjetio radne brigade, prošao kroz tunel Majevica i stigao u rudarsko naselje Litva, gdje je otvorio čitaonicu.
Prvi voz sa 12 vagona uglja krenuo iz Banovića prema Beogradu
Dan prije zvaničnog obilježavanja završetka izgradnje, 6. novembra 1946. godine, u Banovićima su održane dvije svečanosti. Proglašeno je osnivanje Rudnika mrkog uglja „Tito“, a zatim je ispred željezničke stanice organizovan skup povodom završetka pruge.
Nakon svečanosti prema Beogradu je krenuo prvi voz koji je prevozio 12 vagona banovićkog uglja. U kompoziciji su bili predstavnici omladine i rudara, dok su na vagonima s ugljem putovali istaknuti učesnici radne akcije.
Voz je prenoćio u Bijeloj, a narednog jutra stigao je u Brčko, gdje ga je dočekalo više hiljada omladinaca i građana. Istog dana nastavio je prema Beogradu.
Lokomotivom je, prema historijskim zapisima, upravljao mašinovođa Murat Ćerimagić, a na njenom prednjem dijelu nalazio se transparent s porukom:
„22 dana prije roka, predajemo domovini i Titu Omladinsku prugu Brčko–Banovići.“
Osamdeset godina kasnije, svečani voz ponovo okupio građane
Povodom današnjeg jubileja Željeznice Federacije BiH, u saradnji sa Željeznicama Republike Srpske, organizovale su besplatnu vožnju na relaciji Banovići – Brčko – Banovići.
Svečani voz krenuo je jutros iz Banovića u 9 sati, a na putu prema Brčkom zaustavljao se u Živinicama, Tuzli, Srebreniku i drugim naseljima duž pruge.
Veliko interesovanje građana zabilježeno je već na polaznoj stanici u Banovićima, gdje su se okupili nekadašnji učesnici omladinskih radnih akcija, željezničari, predstavnici udruženja i građani različitih generacija. Među posjetiocima bilo je i gostiju iz inostranstva.
Današnjoj vožnji prethodili su višednevni programi u Brčkom, Srebreniku, Živinicama i Tuzli, tokom kojih su organizovane izložbe historijskih fotografija i dokumenata te promocija knjige „Prva omladinska pruga: između mita i stvarnosti“, autora Najila Kurtića.
Obilježavanje jubileja završava sutra svečanom akademijom.
Tuzla danas nema nijednu redovnu putničku željezničku liniju
Dok se danas obilježava osam decenija pruge koja je bila simbol privrednog razvoja i povezivanja gradova, željeznički putnički saobraćaj u Bosni i Hercegovini suočava se s ozbiljnim problemima. U Federaciji BiH redovni putnički vozovi saobraćaju na ograničenom broju pravaca, dok Tuzla i cijeli Tuzlanski kanton već godinama nemaju nijednu redovnu putničku željezničku liniju. Posljednji putnički voz između Tuzle i Doboja ukinut je krajem 2019. godine, a linija Tuzla – Brčko još 2012. godine.
Željeznička infrastruktura na ovom području i dalje postoji i koristi se za teretni saobraćaj, ali građani Tuzle vozom ne mogu redovno putovati ni prema Banovićima, ni prema Brčkom, Doboju ili Sarajevu. Željeznice FBiH ranije su kao ključni problem isticale nedostatak sufinansiranja nerentabilnih putničkih linija, dok je Vlada Tuzlanskog kantona tokom 2026. godine iskazala spremnost da finansijski podrži njihov povratak. Današnja svečana vožnja, koja je privukla veliki broj putnika, tako je uz obilježavanje historijskog jubileja ponovo otvorila pitanje zašto gradovi povezani željeznicom prije 80 godina danas nemaju redovan putnički voz.
