Bosna i Hercegovina mogla bi do kraja godine izgubiti 373,9 miliona eura iz Plana rasta za zapadni Balkan ukoliko vlasti ne ispune preuzete reformske obaveze. Iz Evropske komisije upozoravaju da nakon Općih izbora, održanih 4. oktobra, BiH mora hitno nastaviti reforme kako bi izbjegla gubitak evropskih sredstava i dodatno zaostajanje na putu prema Evropskoj uniji.
U odgovorima za portal Fena EU iz Evropske komisije poručili su da očekuju obnovu reformskog procesa i konkretne rezultate novih vlasti. Poseban naglasak stavljen je na reformu pravosuđa, imenovanje glavnog pregovarača i ispunjavanje obaveza koje omogućavaju korištenje sredstava iz Plana rasta.
Iako je Evropsko vijeće još u martu 2024. godine donijelo odluku o otvaranju pristupnih pregovora s Bosnom i Hercegovinom, prva međuvladina konferencija, koja označava formalni početak pregovaračkog procesa, još nije održana.
Zašto BiH prijeti gubitak 373,9 miliona eura?
Bosni i Hercegovini u okviru Instrumenta za reforme i rast za zapadni Balkan na raspolaganju je do 976,6 miliona eura, ali isplata zavisi od ispunjavanja dogovorenih reformskih obaveza.
Taj iznos već je umanjen za deset posto tokom 2025. godine zbog kašnjenja u provođenju reformi.
Reformska agenda BiH odobrena je u novembru prošle godine, ali novac još nije automatski dostupan. Za isplate je potrebno stupanje na snagu odgovarajućih sporazuma o zajmu i Instrumentu za reforme i rast, kao i ispunjavanje propisanih uslova.
Iz Evropske komisije upozoravaju da rok za prvih 50 reformskih koraka ističe krajem ove godine.
„Period odgode za prvih 50 reformskih koraka, čiji je rok bio decembar 2025. godine, traje 12 mjeseci i ističe 31. decembra 2026. godine. Time se Bosna i Hercegovina uskoro izlaže riziku gubitka 373,9 miliona eura ukoliko uvjeti ne budu ispunjeni i reforme provedene“, upozorili su iz Evropske komisije.
To znači da BiH ima manje od tri mjeseca za ispunjavanje obaveza čije bi neprovođenje moglo imati direktne finansijske posljedice.
Bez pravosudnih reformi nema napretka prema EU
Među ključnim obavezama koje Evropska komisija očekuje od vlasti u BiH izdvajaju se usvajanje Zakona o sudovima BiH i Zakona o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću BiH. Njihovo usklađivanje s evropskim standardima trebalo bi osigurati veću nezavisnost, odgovornost i efikasnost pravosuđa.
Iz Komisije ističu da su ovi zakoni važni i za vraćanje povjerenja građana u pravosudni sistem.
BiH također mora provesti preostale korake iz preporuke Evropske komisije iz oktobra 2022. godine, kako bi Vijeće EU moglo usvojiti pregovarački okvir i omogućiti održavanje prve međuvladine konferencije.
Ipak, Evropska komisija nije precizirala može li do formalnog početka pregovora doći prije kraja 2026. godine.
Evropska komisija očekuje imenovanje glavnog pregovarača
Jedno od otvorenih pitanja ostaje i imenovanje glavnog pregovarača Bosne i Hercegovine s Evropskom unijom.
Iz Brisela naglašavaju da je odluka o imenovanju u nadležnosti domaćih institucija, ali da osoba koja preuzme tu funkciju mora imati puni mandat za predstavljanje cijele države.
„Očekujemo da glavni pregovarač bude operativan, s punim mandatom da predstavlja zemlju u cjelini“, poručili su iz Evropske komisije.
Evropska komisija najavila je da će ocjenu dosadašnjeg napretka BiH predstaviti u predstojećem Paketu proširenja i izvještaju o Bosni i Hercegovini.
Jeftinije transakcije i ukidanje roaminga među mogućim koristima
Osim pristupnih pregovora, Evropska unija radi na postepenom uključivanju zemalja kandidata u pojedine evropske sisteme prije punopravnog članstva.
Jedna od mogućnosti za građane i privredu BiH jeste pristup Jedinstvenom području plaćanja u eurima, poznatom kao SEPA.
Prema podacima Evropske komisije, uključivanje u ovaj sistem moglo bi smanjiti naknade za novčane transakcije i do 94 posto, uz znatno brže izvršavanje plaćanja.
Komisija je pozdravila usvajanje potrebnih zakonskih rješenja u Federaciji BiH i Republici Srpskoj, čime su stvoreni uslovi da Bosna i Hercegovina podnese zahtjev za pristup ovom sistemu. Međutim, za njegovo korištenje bit će potrebno nastaviti reforme, posebno u oblasti sprečavanja pranja novca.
Još jedna mogućnost odnosi se na inicijativu „Roam Like at Home“, koja bi građanima omogućila korištenje mobilnih usluga u Evropskoj uniji bez dodatnih troškova roaminga, prema pravilima budućeg sporazuma.
Za nastavak tog procesa BiH će morati imenovati predstavnika koji će voditi bilateralne pregovore s Evropskom unijom.
Iz Evropske komisije poručuju da ostaju spremni pružati političku, tehničku i finansijsku podršku Bosni i Hercegovini, ali da daljnji napredak zavisi od konkretnih odluka i provođenja reformi.
Prvi veliki finansijski rok je 31. decembar, kada ističe period odgode za 50 reformskih koraka od kojih zavisi 373,9 miliona eura evropskih sredstava.
