Naučnici su, prvi put nakon više od četiri stoljeća, rekonstruisali lice muškarca za kojeg se u njegovo vrijeme vjerovalo da je “vampir”, nakon što su njegovi posmrtni ostaci pronađeni na lokalitetu srednjovjekovne utvrde Račeša u zapadnoj Slavoniji.
Arheološki nalazi pokazuju da je pokojnik sahranjen na način koji odudara od uobičajenih kršćanskih pogrebnih običaja tog perioda, tijelo je položeno potrbuške, a glava odvojena i pomjerena, što istraživači tumače kao pokušaj zajednice da spriječi “povratak” umrlog među žive.
Grob iz Račeše i tragovi straha iz srednjeg vijeka
Istraživanja nekropole na Račeši trajala su više godina, a u grobnici je evidentiran veći broj ukopa iz perioda između 13. i 16. stoljeća, pri čemu se jedan grob posebno izdvaja zbog načina postupanja s tijelom. Riječ je o muškarcu koji je, prema bioarheološkim analizama, umro između 40. i 50. godine života i tokom života imao više teških povreda, uključujući deformaciju gornje vilice i druge traume koje ukazuju na česte sukobe.
Prema navodima istraživačkog tima, nasilna smrt sama po sebi u srednjem vijeku nije bila neuobičajena, ali je neuobičajeno ono što se desilo nakon sahrane, odvajanje glave i polaganje tijela licem prema zemlji u folklornom kontekstu tumači se kao mjera “osiguranja” protiv nemirnih mrtvaca.
Za rekonstrukciju lica korištene su moderne metode, CT snimanje i digitalna forenzička rekonstrukcija, pri čemu je fragmentisana lobanja digitalno sastavljena u trodimenzionalni model, a potom urađena facijalna aproksimacija, metoda koja se koristi i u savremenim forenzičkim istragama.
U objašnjenjima koja prate slučaj podsjeća se i na širi kontekst slavenskih i balkanskih vjerovanja, prema kojima se smatralo da nasilna smrt, nasilno ponašanje za života ili društvena marginalizacija mogu povećati strah zajednice da bi pokojnik mogao postati “vampir”, zbog čega su u raznim krajevima bilježene prakse poput okretanja tijela, odvajanja glave ili dodatnog opterećivanja groba.
