Atatürk, osnivač moderne Republike Turske i njen prvi predsjednik, danas je širom zemlje obilježen na 88. godišnjicu smrti. Tačno u 9:05 sati, u trenutku kada je 1938. godine preminuo, oglasile su se sirene, zaustavljen je saobraćaj, a građani su minutama šutnje odali počast čovjeku koji je promijenio tok turske historije. Centralna državna ceremonija održana je u mauzoleju Anıtkabir u Ankari, gdje je predsjednik Recep Tayyip Erdoğan položio vijenac.
Za Turke, Mustafa Kemal Atatürk nije samo historijska ličnost niti nekadašnji predsjednik. On predstavlja simbol nacionalne nezavisnosti, stvaranja republike i prekida s periodom u kojem je Osmansko carstvo gubilo teritoriju i političku moć. Njegovo ime povezuje se s borbom za opstanak turske države nakon Prvog svjetskog rata, ali i s dubokim društvenim promjenama koje su oblikovale zemlju kakvu danas poznajemo.
Poštovanje prema Atatürku posebno je vidljivo svakog 10. novembra. Građani prekidaju svakodnevne aktivnosti, učenici učestvuju u komemoracijama, a hiljade ljudi posjećuju njegov mauzolej u Ankari. Njegovi portreti nalaze se u školama, državnim ustanovama i na brojnim javnim mjestima, dok se njegovo naslijeđe smatra jednim od temelja turskog nacionalnog identiteta.
Ko je bio Mustafa Kemal Atatürk?
Mustafa Kemal Atatürk rođen je 1881. godine u Solunu, tada dijelu Osmanskog carstva, a danas gradu u Grčkoj. Bio je vojni oficir, političar i državnik koji je tokom Prvog svjetskog rata stekao ugled kao vojni komandant, posebno u borbama na Galipolju 1915. godine.
Nakon poraza Osmanskog carstva predvodio je turski nacionalni pokret i rat za nezavisnost, suprotstavljajući se planovima podjele osmanskih teritorija. Njegova politička i vojna uloga bila je presudna za stvaranje Republike Turske, proglašene 29. oktobra 1923. godine, kada je izabran za njenog prvog predsjednika.
Atatürk je potom pokrenuo niz reformi koje su iz temelja promijenile tursko društvo. Ukinut je halifat, uvedeno latinično pismo umjesto arapskog, reformisani su obrazovanje i pravni sistem, a država je usmjerena prema sekularnom uređenju. Žene su dobile šira građanska i politička prava, uključujući pravo glasa i kandidovanja na parlamentarnim izborima 1934. godine.
Preminuo je 10. novembra 1938. godine u istanbulskoj palači Dolmabahçe, u 57. godini života. Njegova smrt označila je kraj jednog od najvažnijih političkih razdoblja u savremenoj turskoj historiji.
Pogledajte video o mjestu u kojem je Kemal Paša razgovarao s novinarima o ideji moderne Turske koje i dan danas čuva uspomenu na njegov boravak.
Šta Atatürk znači za modernu Tursku?
Atatürk i danas zauzima posebno mjesto u političkom, društvenom i kulturnom životu Turske. Njegova vizija nezavisne, suverene i sekularne republike ugrađena je u temelje državnog uređenja, dok se njegove reforme smatraju prekretnicom u modernizaciji zemlje.
Iako u turskom društvu postoje različita mišljenja o njegovom političkom naslijeđu, posebno kada je riječ o odnosu države i religije, Atatürk ostaje jedna od najvažnijih ličnosti nacionalne historije. Njegovo ime nadilazi stranačke podjele i predstavlja snažan simbol državnosti, nezavisnosti i nacionalnog ponosa.
Za mnoge Turke poštovanje prema Atatürku proizlazi iz uvjerenja da je upravo njegovo vodstvo omogućilo stvaranje samostalne države nakon raspada Osmanskog carstva. Zbog toga 10. novembar u Turskoj nije samo dan sjećanja na preminulog predsjednika, nego i podsjećanje na nastanak moderne republike i vrijednosti na kojima je izgrađena.
Možda će vam se svidjeti i ovo Ataturkova Marmara: Termalna baština, historija i top city break destinacija
