Vikinzi su stigli u Sjevernu Ameriku gotovo pet stoljeća prije Kristofora Kolumba, a njihova putovanja danas su potvrđena i arheološkim dokazima. Iako se 12. oktobar 1492. godine tradicionalno povezuje s Kolumbovim dolaskom na Bahame, historijska istraživanja pokazuju da su evropski moreplovci mnogo ranije istraživali obale današnje Kanade.
Za razliku od Kolumbovog putovanja preko Atlantika, Vikinzi su prema američkom kontinentu napredovali postepeno, koristeći Island i Grenland kao polazne tačke. O njihovim putovanjima stoljećima su se prenosile priče koje su kasnije zapisane u nordijskim sagama.
Dugo su takvi zapisi smatrani mješavinom historije i legendi, sve dok arheološka otkrića u 20. stoljeću nisu pružila dokaze o prisustvu Vikinga na američkom tlu.
Arheološki dokazi potvrdili da su Vikinzi stigli u Ameriku
Jedno od najznačajnijih otkrića dogodilo se 1960. godine na kanadskom otoku Newfoundland, gdje su pronađeni ostaci nordijskog naselja L'Anse aux Meadows.
Istraživanja su pokazala da su Vikinzi na ovom području imali uporište koje im je vjerovatno služilo za daljnje istraživanje sjevernoameričkog kontinenta.
Posebno važan rezultat objavljen je 2021. godine u naučnom časopisu Nature. Analizom godova na drvenim predmetima pronađenim na lokalitetu naučnici su utvrdili da su Vikinzi ondje bili prisutni 1021. godine, što predstavlja najraniji precizno datiran dokaz evropskog prisustva u Americi prije Kolumba.
Istraživači su koristili tragove snažne Sunčeve aktivnosti iz 993. godine, koji su ostali zabilježeni u godovima drveća. Na osnovu njih uspjeli su precizno odrediti godinu kada je drvo obrađeno metalnim alatima.
Ovo otkriće potvrdilo je da putovanja opisana u starim nordijskim sagama imaju stvarnu historijsku osnovu.
Erik Crveni i Leif Eriksson otvorili put prema novom kontinentu
Vikinška istraživanja zapadnog Atlantika počela su naseljavanjem Islanda u devetom stoljeću, a nastavljena su širenjem prema Grenlandu.
Jednu od ključnih uloga imao je Erik Crveni, nordijski istraživač koji je krajem desetog stoljeća protjeran s Islanda nakon nasilnog sukoba. Tokom izgnanstva istraživao je Grenland, gdje je kasnije osnovao naselje koje je opstalo nekoliko stoljeća.
Grenland je postao važno polazište za daljnje pomorske ekspedicije. Prema nordijskim sagama, Erikov sin Leif Eriksson predvodio je jedno od putovanja prema obalama Sjeverne Amerike.
Vikinzi su tokom istraživanja različitim područjima davali vlastita imena. Baffinov otok nazivali su Helluland, odnosno zemlja kamenih ploča, dok je Labrador bio poznat kao Markland, zemlja šuma.
Područje koje su nazvali Vinland, što se često prevodi kao zemlja vinove loze, smatra se jednim od najznačajnijih odredišta njihovih putovanja.
Historičari pretpostavljaju da su nordijski moreplovci posjećivali više lokacija duž sjevernoameričke obale, ali tačan obim njihovih istraživanja još nije poznat.
Jesu li evropski moreplovci znali za Ameriku prije Kolumba?
Jedno od pitanja koje i danas privlači pažnju historičara jeste koliko su informacije o vikinškim putovanjima bile poznate u Evropi tokom narednih stoljeća.
Nordijske sage, među kojima se izdvaja rukopis Flateyjarbók iz 14. stoljeća, sadrže opise naseljavanja Grenlanda i pokušaja istraživanja i naseljavanja Sjeverne Amerike.
Prema historičarki Kirsten Seaver, postoje pokazatelji da su evropski moreplovci i tokom kasnog srednjeg vijeka pokušavali doći do sjevernoameričkih obala.
Zanimljiv trag predstavlja pismo engleskog trgovca Johna Daya upućeno Kolumbu tokom zime 1497. i 1498. godine, nakon putovanja Johna Cabota u Sjevernu Ameriku.
U tom dokumentu spominju se ranija putovanja moreplovaca iz Bristola prema zapadnom Atlantiku, što otvara mogućnost da su informacije o tim područjima kružile Evropom i prije Kolumbovog putovanja.
Pojedini istraživači iznijeli su pretpostavku da je Kolumbo mogao znati za Vinland, pa čak i da je namjerno odabrao južniju rutu kako bi izbjegao sjeverne dijelove američkog kontinenta. Ipak, za takve tvrdnje nema dovoljno dokaza, zbog čega ostaju predmet historijskih rasprava.
Kolumbo je 1492. godine stigao na Bahame, vjerujući da je pronašao pomorski put prema Aziji. Njegova ekspedicija otvorila je razdoblje trajnih transatlantskih veza i evropske kolonizacije, ali nije predstavljala prvi dolazak Evropljana na američko tlo.
Arheološko nalazište L'Anse aux Meadows ostaje najčvršći materijalni dokaz da su Vikinzi istraživali Sjevernu Ameriku gotovo 500 godina ranije.
